Xurxo Souto na redacción de Quincemil.
Ofrecido por:
Xurxo Souto: "Nunca soñamos con ter unha rúa na Coruña, pero fai especial ilusión"
O músico coruñés celebra que Monte-Alto dea nome a unha vía en homenaxe aos Diplomáticos e reivindica o papel da banda na normalización do galego no rock, a identidade do barrio e a memoria musical da Coruña
Pódeche interesar: El PP se opone a la retirada de una calle dedicada a un alcalde franquista porque "hizo muchas cosas por A Coruña"
A historia dos Diplomáticos de Monte-Alto está ligada á dun barrio que durante anos quedou á marxe dos relatos máis visibles sobre A Coruña. A banda reivindicou esa identidade desde a música, mesturando influencias diversas e rompendo co prexuízo de que o galego non servía para o rock and roll. Décadas despois, o grupo ve como o seu nome pasa a formar parte do rueiro da cidade, unha homenaxe que Xurxo Souto recibe con agradecemento e coa satisfacción de comprobar canto cambiaron as cousas.
O músico, escritor e divulgador cultural repasa nesta entrevista a orixe dos Diplomáticos, o nacemento do movemento bravú e a evolución da música en galego, ademais de lembrar algúns dos lugares da Coruña que forman parte da súa memoria persoal e musical.
Que significa para vós que A Coruña lle dedique unha rúa aos Diplomáticos de Monte-Alto?
É algo que non impedimos, non solicitamos, nin aspiramos ou soñamos nunca con ter unha rúa, pero que nos fai especialmente felices. Sobre todo, porque deixa de levar o nome dun alcalde franquista, algo realmente importante. Non tiña ningún sentido que un espazo público de encontro entre os veciños seguise reivindicando esa figura, ese pasado e ese réxime.
Imaxínate: uns rapaces de Monte Alto que normalmente montabamos un grupo e que, por iniciativa da propia veciñanza, conseguimos que esta idea chegase ao Concello. Foi unha rapaza, Beatriz, quen presentou a proposta, e despois Mercedes Queixas, do BNG, tomou a iniciativa política, co apoio do PSOE. Non pode haber máis motivos para estar felices e agradecidos.
A única mágoa é que a decisión non saíse adiante por unanimidade.
Non esperabamos ter unha rúa, así que non podemos queixarnos. A pena é que o PP, á marxe dos Diplomáticos, siga apoiando que esa rúa manteña o nome do alcalde franquista. Iso si que me resulta difícil de entender, pero cada quen ten as súas ideas e o seu pensamento.
"Fainos especialmente felices. Sobre todo, porque deixa de levar o nome dun alcalde franquista"
Xurxo Souto
Xa hai quen pode poñer no seu enderezo rúa Diplomáticos de Monte-Alto. Como se vive algo así desde dentro do barrio?
Si, si. Teño unha compañeira que vive nesa rúa e xa empezou a poñer o novo nome no seu enderezo antes mesmo da aprobación definitiva. Dicía que xa lle estaban chegando as cartas. É unha maneira de comprobar que a proposta comezaba a ser realidade. Estas cousas sempre xeran debate e haberá opinións de todo tipo, pero é moi bonito ver como algo que naceu dunha iniciativa veciñal acaba tendo esta repercusión.
Recibistes moitas mensaxes tras coñecerse a noticia?
Si, moitísimas. Amigos e xente que se sorprendeu coa homenaxe, e iso é moi positivo. Ademais, esa rúa está moi preto da rúa do Vixía, onde vivía Guni, o noso guitarrista. É unha zona que está na propia orixe do grupo.
Alí había unha corte, que eu sempre dicía que era de porcos, aínda que en realidade era un galiñeiro, onde Guni tivera un primeiro grupo chamado Atila. Unha persoa escribiume para dicirme que aquel espazo de Monte-Alto fora o primeiro impulso dos Diplomáticos. Mira como cambiou o conto: agora Monte-Alto crea un espazo no que todo o mundo quere vivir. Nese sentido, fomos uns visionarios.
"Agora Monte Alto crea un espazo no que todo o mundo quere vivir. Nese sentido, fomos uns visionarios"
Xurxo Souto
Os Diplomáticos contribuístes a poñer Monte Alto no mapa cultural da Coruña. Era ese o obxectivo cando empezastes?
Nós reivindicabamos o noso barrio, que daquela practicamente non aparecía nos medios de comunicación. Era unha columna invisible da cidade. Todos tiñamos a mesma orixe: nacéramos na Coruña, eramos profundamente coruñeses, pero as nosas familias viñeran das aldeas. Queriamos poñer en valor esa dualidade que estaba esquecida.
Creo que por iso o grupo tivo tanta pegada. Representabamos o sentimento de moitas persoas dunha xeración que tiñan a inseguridade de que ninguén falaba delas. Había unha realidade social que non aparecía na imaxe oficial da cidade e que nós levamos ás cancións.
Dicides que A Coruña-Monte-Alto é unha maneira de entender a cidade. Que hai detrás desa expresión?
Dicimos que A Coruña é Monte-Alto con casas ao lado. Todas as cousas importantes da cidade están en Monte Alto: a Torre de Hércules, o cemiterio, o cárcere… Cando fixo falta un arquitecto para a historia do fútbol, apareceu Luis Suárez; cando fixo falta unha orquestra que cambiase o panorama musical, estaban os Satélites. E cando fixo falta un grupo bravú que deixase de reproducir o que se facía en Madrid, que á súa vez copiaba Londres, baixamos os Diplomáticos, con toda a modestia e toda a vehemencia, para poñer en valor o que eramos.
"Representabamos o sentimento de moitas persoas dunha xeración que tiñan a inseguridade de que ninguén falaba delas"
Xurxo Souto
Como naceu o grupo e como foi evolucionando aquela primeira etapa?
A orixe está nesa contradición entre a visión que había da cidade e o que eramos nós. Parecía que non existía esa realidade de vir todos da contorna, das aldeas. O último día de curso, cando nos despediamos, sempre había algún rapaz que non tiña aldea, e iso xa era un pequeno drama.
Nós decidimos poñer en valor as músicas que tiñamos na casa. Guni, o guitarrista, era de Atila, pero os seus pais viñan da zona de Betanzos e Aranga. A Rómulo gustábanlle Os Chichos e Os Chunguitos, e tocaba a guitarra flamenca, pero os seus pais eran da zona de Viveiro e Xavín. A min gustábanme as rancheras mexicanas e tamén me achegaba á música folk pola miña familia, que tiña raíces en Perillo e O Regón. O meu avó, cando viña, representaba esa ligazón coa aldea e era un dos fundadores dos Satélites.
A idea era mesturar todo iso, porque había un tabú que hoxe pode soar moi estraño: dicíase que o galego non valía para o rock and roll. Algúns gurús defendían que había que cantar en inglés ou, con moitas dificultades, en castelán, porque o galego só servía para a música tradicional. Nós quixemos romper eses tópicos e demostrar que se podía facer rock en galego e que podía funcionar tamén na Coruña.
Como se produciu esa conexión con outras bandas galegas que compartían a mesma filosofía?
Empezamos a coñecer grupos parecidos por toda Galicia. Todos nos comparabamos con Mano Negra, en Francia, con Negu Gorriak, no País Vasco, ou con outras bandas que mesturaban estilos e reivindicaban a súa identidade. Pero os grupos de Vimianzo non coñecían os de Chantada, os de Chantada non coñecían os de Ponteareas e tampouco había unha conexión suficiente entre todas esas escenas.
Xuntámonos nunha aldea, en Chantada, e decidimos poñerlle nome á nosa música mentres comiamos un cocido no Cabaleiro de Viana. Dicían que no verán o sistema era tomar churrasco e no inverno tomar cocido. Como estabamos no inverno, tocounos o cocido, e de aí saíu a palabra bravú: o cheiro da carne do monte sen castrar. Era unha maneira de definir unha música do noso tempo, coa nosa orixe e co noso carácter.
"Quixemos romper eses tópicos e demostrar que se podía facer rock en galego e que podía funcionar tamén na Coruña"
Xurxo Souto
Moita xente medrou coa vosa música a través do Xabarín Club. Que significou aquela experiencia para unha xeración de galegos?
Aquel prexuízo de que o galego non servía para a música tamén chegaba á propia Televisión de Galicia. Por iso, unha idea de Xosé Ramón e Xosé Manuel Iglesias, que impulsaron a gravación dunha serie de videoclips de grupos que cantaban en galego, tivo un efecto enorme. Foi unha especie de estoupido nacional.
Moitos rapaces que nunca falaran galego na súa vida gardaron aquelas cancións na súa memoria emocional para sempre. A música entrou nas casas e chegou a persoas que quizais non tiñan unha relación habitual coa lingua. Foi algo marabilloso, porque demostrou que o galego podía formar parte da vida cotiá, da diversión e da cultura popular.
A música galega vive agora un momento de gran diversidade, con artistas e grupos de estilos moi diferentes. Sentides que contribuístes a ese cambio?
Si, sentimos que formamos parte desa historia tan bonita. A música en galego vive un momento de creatividade absoluta e temos o orgullo de pensar que contribuímos a que aquilo que no seu día parecía unha excepción sexa agora algo normal, incluso atractivo para as novas xeracións.
Hai vinte ou trinta anos sería impensable que un grupo que canta en galego enchese o Coliseum, como acontece coas Tanxugueiras, con miles de persoas pagando por ver o concerto. Hoxe é unha realidade. E tamén vemos como o galego entra en espazos que antes parecían vedados, como o himno do Deportivo, que Xoel López compuxo directamente na nosa lingua.
Cando podemos cantar en inglés, en suahili ou en alemán, podemos facer música para todo o mundo. Pero cando cantamos en galego tamén podemos ser os mellores do mundo. Hai un momento de plenitude e de identidade que consiste en crear desde aquí para facer feliz a xente de todas partes.
"Vemos como o galego entra en espazos que antes parecían vedados, como o himno do Deportivo, que Xoel López compuxo directamente na nosa lingua"
Xurxo Souto
Precisamente, o himno do Deportivo en galego xerou moita ilusión, pero tamén debate. Cres que acabará recibindo o recoñecemento que merece?
É unha cuestión de tempo. É normal que haxa debates, pero estamos ante un gran logro colectivo. Quero reivindicar tamén o papel dos rapaces e das rapazas do Instituto Rafael Dieste, que tomaron a iniciativa. A idea do Deportivo en galego parecía unha desas fronteiras que non se podían mover, pero todo iso forma parte dunha corrente na que a lingua dos nosos maiores se entende como un patrimonio de todos e de todas e, ademais, como un argumento de futuro.
Nos vosos discos había unha lembranza constante de figuras como Xosé Ramón e Fran. Que importancia teñen eses referentes?
Todos os nosos discos estaban dedicados a eles. Lembro que unha vez fomos entregar un disco a un local que agora é o mítico Mardi Gras, pero que daquela era A Adega de Vila Real. Apareceu Arsenio e dixo algo así como que aquelas cousas non lle gustaban, pero que, se llo pedían os nenos, tiña que ir. Esa relación entre xeracións é moi importante.
Tamén está a memoria de compañeiros como Fran ou José Ramón, que eran do instituto e acabaron converténdose en grandes figuras. Ver que persoas que compartiran contigo aquela etapa podían facer cousas extraordinarias era un estímulo para ser creativos, esforzarse e intentalo. Non estabamos nun recuncho perdido, como se fósemos a fin do mundo. Estamos no centro do mar, nunha cidade de barcos.
"A idea do Deportivo en galego parecía unha desas fronteiras que non se podían mover"
Xurxo Souto
Nunha época na que todo parece inmediato e efémero, hai que reivindicar máis os precursores da cultura galega?
Hai que poñer en valor todo ese coñecemento. Ademais da música, son profesor de latín e grego, e sempre digo que recibimos moitísimos impulsos a través das redes, pero existen coñecementos que, se non os recibes, impídenche entender quen es ti mesmo. Se non coñeces a música que se produciu na túa contorna ou a literatura que se escribiu aquí, non acabas de comprender ben as cousas.
A única maneira de ser cosmopolita, de ser cidadán do mundo e de comunicarse con outras culturas, é coñecer tamén o mundo que tes diante. A Coruña sempre tivo un pé en América, como demostra a propia historia do himno galego, estreado en Cuba. Curros Enríquez e outros intelectuais estiveron alí creando, e os Satélites viaxaron a Venezuela nos anos cincuenta. Despois chegaron os grupos punk dos oitenta e dos noventa, que crearon unha estética propia, e máis tarde chegamos nós. Todo iso forma parte dunha historia cultural que debemos coñecer, porque ter referentes permíteche pisar máis forte e crear con maior intensidade.
